Schurft: wat is het, hoe herken je het en hoe kom je ervan af?

Jeuk die vooral ’s nachts erger wordt, rode bultjes op de huid en klachten die plots ook bij huisgenoten ontstaan: het kunnen signalen zijn van schurft. Hoewel veel mensen denken dat schurft te maken heeft met slechte hygiëne, klopt dat niet. Iedereen kan het krijgen. Omdat schurft erg besmettelijk is, is snelle herkenning en een goede behandeling belangrijk.

In dit artikel lees je wat schurft precies is, welke symptomen erbij horen, hoe je besmet raakt en wat je kunt doen om ervan af te komen en nieuwe besmettingen te voorkomen.

Schurft, ook wel scabiës genoemd, is een besmettelijke huidaandoening veroorzaakt door een piepkleine mijt: Sarcoptes scabiei. Deze mijt graaft kleine gangetjes in de bovenste huidlaag en legt daar eitjes. De klachten ontstaan niet alleen door de mijt zelf, maar vooral door een allergische reactie van het lichaam op de mijten, eitjes en uitwerpselen.

De meest voorkomende klacht bij schurft is intense jeuk, vooral in de avond en nacht. Daarnaast kunnen verschillende huidafwijkingen ontstaan.

Typische symptomen zijn:

• ernstige jeuk, vooral 's nachts
• rode bultjes of blaasjes
• eczeemachtige huiduitslag
• dunne gangetjes in de huid ("schurftgangetjes")
• korstjes of wondjes door krabben

De klachten komen vaak voor:

• tussen de vingers
• rond de polsen
• onder de oksel
• rond de navel
• in de liezen en op de geslachtsdelen
• tussen de billen
• op voeten en enkels

Bij jonge kinderen kunnen ook het gezicht, de hoofdhuid, handpalmen en voetzolen betrokken zijn.

Schurft verspreidt zich meestal door langdurig huid-op-huidcontact. Denk bijvoorbeeld aan:

• samen in bed slapen
• seksueel contact
• intensief knuffelen of lichamelijk contact

Soms kan besmetting ook plaatsvinden via gedeeld beddengoed, kleding of handdoeken, vooral bij ernstigere vormen van schurft.

Een korte handdruk of iemand even aanraken geeft meestal weinig risico.

Na besmetting duurt het meestal 2 tot 6 weken voordat de eerste klachten ontstaan. Heb je eerder schurft gehad? Dan kunnen de symptomen al binnen enkele dagen optreden.

Een arts stelt de diagnose meestal op basis van:

• het patroon van de jeuk
• de plekken op het lichaam
• klachten bij huisgenoten of nauwe contacten

Soms wordt een klein huidmonster onderzocht om de mijt of eitjes aan te tonen.

De behandeling bestaat meestal uit een crème of lotion die de schurftmijten doodt.

Veel gebruikte middelen

• Permetrine crème (vaak eerste keuze)
• Ivermectine tabletten

Mogelijke alternatieven

Soms worden andere middelen gebruikt, zoals:

• benzylbenzoaat
• zwavelzalf (bijvoorbeeld bij baby's of tijdens de zwangerschap)
• tea tree oil of etherische oliën onder begeleiding van een deskundige

Ook natuurlijke middelen zoals azijn, alcohol, kokosolie, kruidenmengsels of baden met zout of baking soda worden regelmatig genoemd. Toch is er geen overtuigend bewijs dat deze middelen schurft daadwerkelijk genezen. Ze kunnen de huid soms tijdelijk verzachten, maar doden de mijten meestal onvoldoende.

Belangrijk tijdens de behandeling

Een behandeling werkt alleen goed als deze zorgvuldig wordt uitgevoerd.

Let daarom op de volgende punten:

• smeer het middel over het hele lichaam, meestal van kaakrand tot tenen
• behandel alle huisgenoten en nauwe contacten tegelijk
• was kleding, handdoeken en beddengoed op minimaal 60°C
• bewaar niet-wasbare spullen minstens 3 dagen in een afgesloten zak

Als dit niet gebeurt, is de kans op een nieuwe besmetting groot.

Veel mensen denken dat de behandeling niet werkt omdat de jeuk blijft aanhouden. Toch zijn de mijten meestal snel dood na een goede behandeling.

De huidreactie kan echter nog 2 tot 6 weken jeuk veroorzaken. Dat betekent niet automatisch dat de schurft nog actief is.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Neem contact op met een arts als:

• je denkt dat je schurft hebt
• meerdere mensen in huis klachten krijgen
• je zwanger bent of een baby met klachten hebt
• de behandeling onvoldoende lijkt te helpen
• er wondjes of huidinfecties ontstaan door krabben

Omdat schurft erg besmettelijk is, draait preventie vooral om snelle herkenning en het voorkomen van verspreiding.

Zo verklein je de kans op besmetting:

• vermijd langdurig huidcontact met besmette personen
• behandel alle nauwe contacten tegelijk
• was beddengoed, kleding en handdoeken heet
• deel tijdelijk geen persoonlijke spullen

Schurft verspreidt zich sneller in:

• studentenhuizen
• zorginstellingen
• opvanglocaties
• gevangenissen
• gezinnen met veel intensief contact

Daarom is snelle herkenning in deze situaties extra belangrijk.

Een veelvoorkomend misverstand is dat schurft ontstaat door slechte hygiëne. Dat klopt niet. Ook mensen die zich goed verzorgen kunnen besmet raken. De mijt verspreidt zich vooral via direct huidcontact en niet omdat iemand “vies” zou zijn.

Na een correcte behandeling ben je meestal binnen 12 tot 24 uur veel minder of niet meer besmettelijk. Artsen adviseren wel vaak voorzichtig te blijven totdat iedereen in de omgeving behandeld is.