Welke oliën zijn het best geschikt voor gezonde luchtwegen?

De meest eenvoudige maar zeer efficiënte toepassing om de luchtkwaliteit te verbeteren en dus vrijer te ademen, is verdamping van 100% natuurlijke essentiële oliën. De eerste voordelen hiervan zijn een prettige geur of verdrijving/maskering van onaangename geuren. Bovendien is de verdamping van deze 100% natuurlijke stoffen vaak goed voor onze luchtwegen (door slijmoplossende en ontstekingsremmende eigenschappen van oliën) en ten slotte desinfecteren essentiële oliën de omgevingslucht door vernietiging van vooral schimmelsporen en bacteriën.

Deze luchtzuiverende eigenschap van oliën kunnen we op talloze wijzen toepassen: van eenvoudige verdamping thuis of op het werk tot allerlei medische toepassingen, zoals een vermindering van besmettingsgevaar in een wachtruimte, beïnvloeding van de groepsdynamiek in een psychiatrische setting en ter vitalisering van patiënten in kuuroorden.

Misschien verbazingwekkend, maar de luchtkwaliteit in huis, op kantoor/praktijk en in zorginstellingen is slechter dan mensen beseffen. Vaak slechter dan de kwaliteit van de buitenlucht. Het lijkt alsof de binnenlucht steeds minder zuurstof bevat en steeds meer toxische stoffen. Door o.a. gebrek aan ventilatie, slechte isolatie of juist overdreven isolatie, te veel of juist te weinig vocht, aanwezigheid van huisdieren en huisstofmijt, sigarettenrook, chemische stoffen en microben (schimmelsporen, bacteriën en virussen) wordt de binnenlucht vervuild.

Voldoende ventilatie en frisse lucht van buiten is in het algemeen het beste en meest simpele advies. Daarnaast kan het verdampen van essentiële oliën de luchtkwaliteit verbeteren en het vrij ademen ondersteunen.

De laatste jaren worden de honderden jaren aan ervaringen en empirische gegevens steeds meer ondersteund door wetenschappelijke studies. Daarbij stapelt het bewijs zich op dat de geur van natuurlijke essentiële oliën kan helpen om gezond en productief te blijven. Diverse prikkels zijn nodig om ons immuunsysteem actief te houden. Tot zulke natuurlijke prikkels worden ook essentiële oliën gerekend.

Een overtuigend voorbeeld is een onderzoek in het natuurpark Paneveggio in de Dolomieten in Noord‑Italië. Door het gezonde klimaat in dit park is hier een kuuroord ontstaan waar (voornamelijk) patiënten met longproblemen heen worden gestuurd. Maar ook mensen met huidproblemen, arteriosclerose, hart‑ en herseninfarcten worden hier blijkbaar positief beïnvloed. De genezende werking van deze bergachtige streek voor bovengenoemde aandoeningen is voor een groot deel terug te voeren op het hoge percentage essentiële olie in de lucht.

Eenzelfde effect kan men natuurlijk ook in onze eigen bossen vaststellen: de essentiële oliën in boslucht laten ons dieper en vrijer ademhalen. Dat geldt zelfs voor mensen die op geurstoffen normaal gevoelig reageren. Nog altijd zijn er in de Zwitserse plaats Davos vooral klinieken gevestigd voor mensen met luchtwegproblemen, een vergelijkbare setting als in het Italiaanse Paneveggio.

Als we kijken welke chemische verbindingen in essentiële oliën zorg dragen voor de desinfecterende en antiseptische werking in de lucht, zijn het vooral de lichte moleculen die snel kunnen verdampen en zich tamelijk snel in de lucht kunnen verspreiden. Het zijn zogenaamde monoterpeenverbindingen in essentiële oliën die een krachtige microbendodende en luchtzuiverende werking bezitten.

Alle oliën uit de dennenfamilie (Pinaceae) en de citrusfamilie (Rutaceae) bevatten hoge percentages monoterpenen in hun oliën, waardoor ze sterk antiseptisch in de lucht werken. Oliën uit de dennenfamilie zijn o.a. grove den, bergden, zilverspar, lariks en spar. Voorbeelden van citrusoliën zijn citroen, limoen, grapefruit, sinaasappel en mandarijn. Het zijn allemaal heerlijk ruikende oliën die men ruimschoots kan verdampen. Maar ook een olie als wierook (Boswellia carterii) bevat hoge percentages monoterpenen.

Een andere groep bestanddelen in essentiële oliën die effectief de lucht kunnen zuiveren, zijn de fenolen. Uit onderzoek is gebleken dat bergbonenkruid (Satureja montana) een van de meest actieve oliën is die bacteriën in de lucht bestrijden — voor elke ruimte en overal: van aula tot ziekenkamer. Andere oliën met een hoog gehalte aan fenolen zijn oregano (Origanum vulgare), tijm (Thymus vulgare CT thymol) en kruidnagel (Syzygium aromaticum). Het zijn sterk ruikende oliën die men voor gebruik in een geurlamp goed kan vermengen met frisse citrusoliën.

Door hun luchtzuiverende werking zijn alle bovengenoemde oliën zeer geschikt in de ziekenkamer of in de herstelperiode na ziekte. De afweer tegen schadelijke en ziekmakende bacteriën en virussen is dan laag. Door het vernietigen van ziekmakende microben kunnen mensen zich sneller herstellen. Oliën als tea tree (Melaleuca alternifolia), eucalyptus (Eucalyptus globulus) en ravintsara (Cinnamomum camphora) blinken hierin uit.

• Lazerstorfer, A., et al. (2019). Journal of Environmental Science and Health. Part A, Toxic/Hazardous Substances & Environmental Engineering. 
• Ljaljevic Grbic, M., et al. (2018). Frankincense and myrrh essential oils and burn incense fume against microinhabitants of sacral ambients. Journal of Ethnopharmacology.
• Pibiri, M., et al. (2006). Indoor air purification and ventilation systems sanitation with essential oils. International Journal of Aromatherapy.
• Rijpkema, H. (2024). Aromecum, Aromatherapie van Absint tot Zonnebloem. Breda: Stichting Aromatherapie & Natuurlijke Gezondheidszorg Ontwikkeling.