Een éénjarig kruid met grote eironde of langwerpige bladeren en een grote variëteit in bloemkleur: wit, roze tot paars. Een andere naam voor basilicum is koningskruid, een vertaling van het Griekse woord voor basilicum, ‘basilikos’, ‘koninklijk’. Alleen de koning (‘basileus’) was het toegestaan basilicum te plukken. Basilicum komt oorspronkelijk uit India en is vermoedelijk via Perzië (Iran) langzaam opgeschoven naar het Middellandse Zeegebied, waar de plant is verwilderd. Al in de Romeinse tijd werd basilicum als keukenkruid maar ook als geneeskruid ingezet. De plant wordt in verschillende culturen gewaardeerd als een krachtig middel voor lichaam en geest.

Vermoedelijk bestaan er tussen de 50 en 150 verschillende soorten basilicum, verspreid over Azië, Afrika en Zuid-Amerika. Een andere basilicumsoort is de tulsi (Ocimum sanctum), de heilige basilicum uit India, die bij elke woning wordt geplant. Tulsi heeft een centrale plaats in de verering van de goden Vishnu en Krishna en heeft een rol bij de traditionele huwelijksceremonie. In vele subtropische gebieden wordt tegenwoordig basilicum gekweekt. De plant kruist gemakkelijk met andere Ocimum-soorten en er bestaan talloze variëteiten en cultivars. De basilicum die we in de keuken gebruiken voor o.a. pesto is een cultivar van de Ocimum basilicum.

Basilicum heeft een bijzondere plaats binnen de aromatherapie vanwege de vele variëteiten en chemotypen (Grayer 1996). Welke inhoudsstof in de essentiële olie overheerst, wordt door vele factoren bepaald zoals de gebruikte soort en variëteit, standplaats van de plant, klimaat, grondsoort en tijd van oogsten (Hussain 2008). De meest bekende chemotypen bij basilicumolie zijn basilicum ct linalool en basilicum ct methylchavicol (= estragol).

Over het algemeen komt het linalooltype uit West en Zuid-Europa en Egypte. De zogenaamde tropische basilicum (het methylchavicol-type) komt vooral uit gebieden als de Comoren, Madagaskar, Réunion, India en Vietnam. Basilicumoliën met een relatief hoog gehalte aan eugenol kunnen afkomstig zijn uit Oost-Europa, Noord-Afrika of Azië. De essentiële olie uit de bloeiende plant van de heilige basilicum (tulsi – Ocimum sanctum) uit India is ook hoog in eugenol. Andere chemotypen zijn methylcinnamaat, methyl-eugenol, kamfer, citral en thymol. Deze chemotypen (ct) bepalen geur, smaak en werking.

In de aromatherapie staat basilicum voor ontspanning bij alle soorten spanningen in lichaam en geest. Basilicum ontspant spieren, zowel gladde als dwarsgestreepte. Een tweede belangrijke werking van basilicum is doorstroming op plaatsen waar het vastzit. Vooral het bekkengebied is een plaats waar basilicum kan helpen, met name bij baarmoeder- en prostaatproblemen. De sterke geur geeft vitaliteit en montert op. Dat maakt basilicum geschikt bij sombere gedachten en bij gebrek aan concentratie. Basilicum helpt mee oude denkpatronen en emoties te doorbreken.

Verkrampingen die met pijn samengaan is een indicatie voor basilicum. De olie kan worden verdampt of verwerkt in een therapeutische huidolie. Daarbij staat het ct methylchavicol-type als de sterke ontkramper bekend en het linalooltype als ontstoppend in het bekkengebied.

De opbrengst aan olie is bij basilicum ct linalool ongeveer 0,1–0,2%. Dat wil zeggen dat er meer dan 500 kilo basilicumblad nodig is voor 1 kilo basilicumolie. De kleur van de essentiële olie is kleurloos tot lichtgeel; de absolue is olijfgroen en het CO₂-extract is geel-oranje. De geur is te omschrijven als karakteristiek, fris, kruidig, zoet met een ondertoon van anijs en munt. De geur is zoeter dan de tropische basilicum, die ook veel kruidiger is. De parfumindustrie karakteriseert basilicum als een hart- en topnoot en verwerkt de olie in groene, natuurlijke parfums.

Basilicum is dus veel meer dan alleen een keukenkruid dat je in pesto of op een pizza strooit. Het is een plant met een rijke geschiedenis, een wereldwijde reis en een verrassend diepe invloed op zowel geur, smaak als welzijn. Van heilige rituelen in India tot toepassingen in de aromatherapie: basilicum laat zien hoe natuur, cultuur en gezondheid met elkaar verweven zijn.