Naast een bijdrage aan huidverzorging en verbetering van de huid kunnen essentiële oliën ook helpen als natuurlijke bescherming tegen muggen en andere insecten. Opmerkelijk is dat vele insecten juist op geur (= essentiële olie) afkomen voor nectar en bestuiving. Ze ruiken de vluchtige geurstof en als er wat te halen valt, komen ze erop af. Echter, als de vluchtige stoffen uit de plant zijn gedestilleerd, dan zijn ze veel te sterk voor insecten en blijven ze weg.

Vroeger werden al geurende kruiden tegen muggen gebruikt. Bosjes lavendel, tijm, rozemarijn werden tussen de kleren gelegd tegen o.a. luizen en muggen. Bijna alle essentiële oliën zijn als insectenwerend middel toe te passen. Uit onderzoek is gebleken dat alleen citrusoliën zoals sinaasappel, mandarijn, bergamot en grapefruit niet zo geschikt zijn. Verschillende mensen hebben de ervaring dat deze juist insecten aantrekken.

Hoewel er geen 100% bescherming tegen insectenbeten bestaat, zijn er voldoende oliën die insecten een tijd kunnen weren. Wetenschappelijk onderzoek naar essentiële oliën en hun insectenwerende eigenschappen is de laatste tijd sterk toegenomen omdat men zoekt naar alternatieven voor de chemische middelen die tegenwoordig worden gebruikt. Naast hun effectieve bescherming is er ook een negatieve kant aan deze chemische middelen: er ontstaat resistentie en ze belasten het lichaam doordat ze in vetweefsel kunnen achterblijven.

Het meest bekende insectenwerende middel is DEET, dat voor kinderen nog wel eens naar voren komt als toxisch. Er zijn natuurlijke alternatieven die, bij regelmatig gebruik, voldoende bescherming lijken te bieden, maar er zijn steeds meer wetenschappelijke onderzoeken die dit bevestigen.

Essentiële oliën die traditioneel bekend staan om hun insectenwerende werking zijn o.a.: citronella, citroeneucalyptus (citriodora), lemongrass, pepermunt, geranium, kattenkruid en kruidnagel. Citronella (Cymbopogon nardus) staat al eeuwenlang bekend als insectenverdrijver. Van kattenkruid (Nepeta cataria) (waar katten overigens dol op zijn!) hebben onderzoekers gezegd dat het een paar uur op de huid een effectieve insectenwerende werking heeft en zelfs 10 keer effectiever is dan DEET. Maar let op: essentiële oliën mogen nooit puur op de huid gebruikt worden, ze moeten altijd verdund worden in een plantaardige basis zoals amandel- of abrikozenpitolie. Alleen tea tree‑olie en lavendel mogen eventueel druppelsgewijs puur op de huid worden gebruikt.

Behandeling van een insectenbeet

Hydrolaten zijn bloemen‑ of kruidenwaters die door het specifieke productieproces van essentiële oliën als een soort bijproduct ontstaan. Sommige planten, zoals korenbloem en hamamelis, leveren zo weinig essentiële olie op dat ze vaak alleen voor hun hydrolaat worden gedestilleerd.

Een mogelijke definitie van hydrolaten is: “Aromatische hydrolaten zijn het product van het stoomdestillatieproces en bevatten wateroplosbare, vluchtige plantcomponenten. Ze geven vaak de geur van de essentiële olie, maar zijn minder sterk. Hun samenstelling verschilt van die van een essentiële olie; hydrolaten zijn rijker aan wateroplosbare bestanddelen en praktisch vrij van lipofiele substanties zoals terpeenkoolwaterstoffen. Hierdoor zijn ze zeer goed te verdragen en werken vaak antiseptisch en ontstekingsremmend.” (Schnaubelt, 1999)

Teken

Bij een tekenbeet is de eerste hulp zo snel mogelijk de teek volledig verwijderen. Nooit een essentiële olie op de teek druppelen. Die kan als reactie nog meer gif in de huid brengen. Op de plaats van de beet direct tea tree‑olie aanbrengen, eventueel vermengd met lavendel. Maar om een tekenbeet te voorkomen zijn er tegenwoordig outdoor sprays op de markt die effectieve tekenwerende oliën bevatten zoals eucalyptus citriodora, de olie uit het hout van de Juniperus virginiana en pepermunt. Deze outdoor sprays zijn ook goed voor bescherming van honden en paarden, maar niet gebruiken bij katten.

Wespen

  • Verse hydrolaten zijn zuiver en bacterievrij.
  • Bewaar uw hydrolaten in de koelkast of zo koel mogelijk.
  • Het is aan te raden uw hydrolaten binnen anderhalf jaar op te gebruiken.
  • Hoe zuurder het hydrolaat (lage pH), des te langer is het hydrolaat houdbaar.
  • Oude hydrolaten kunnen in het bad gebruikt worden of tegen mierenoverlast in de tuin.
  • Men dient rekening te houden met het feit dat er gedestilleerd water in de handel is waarin druppels essentiële olie zijn opgelost (middels een emulgator). Vaak ontbreken de wateroplosbare delen, waardoor dit product een andere werking bezit.
  • Soms drijven er kleine vlokjes in het hydrolaat. Dit is geen vervuiling van het water, maar het zijn minuscule plantendeeltjes. Filteren met behulp van een simpele papieren koffiefilter is hier het devies.

Processierupsen

Helaas is er geen middel (en olie) die de brandharen van de eiken- en dennenprocessierups op afstand houdt. Vooral zomers maar ook ’s winters kunnen de eiwitten (thaumetopoïne) uit de brandharen nare huid- en slijmvliesreacties geven. De intense jeuk zorgt voor veel ongemak. Bij ernstige klachten wordt de huid behandeld met cortisoncrèmes en bij heftige jeuk worden soms ook antihistaminica voorgeschreven. De irritatie aan ogen kan leiden tot conjunctivitis en irritatie aan de neus kan leiden tot soms ernstige luchtwegklachten. Ook voor huisdieren zijn de brandharen gevaarlijk. Bij ernstige symptomen is het goed de arts of een andere professional te raadplegen.

Verkoelende gels en hydrolaten zijn middelen om de ergste jeuk te verlichten. Voorbeelden zijn gels die de huid verkoelen zoals aloë vera‑gel of gels met de verkoelende menthol (pepermunt). Bij jeuk is het aan te raden de aloë vera‑geltube in de koelkast te bewaren en een aantal keren per dag op te brengen. Van aloë vera‑gel is bekend dat het naast een jeukstillende werking ook een huidherstellende werking heeft. Ook koude kompressen met water, rozenwater of lavendelwater brengen verlichting. Bij huidbeschadigingen kan een zalf op basis van aloë vera of calendula de huid weer herstellen.